Chọn thép ống chịu áp lực bắt đầu từ áp suất thiết kế đi kèm nhiệt độ, không bắt đầu từ đường kính. Bạn lấy áp suất lớn nhất hệ thống phải chịu, tính chiều dày thành ống tối thiểu, rồi chọn schedule và mác thép đủ dày, đủ bền cho môi chất đang chạy. Bài này đi qua từng bước, kèm công thức, bảng đối chiếu tiêu chuẩn và những lỗi hay gặp khi đặt ống.
- Số đưa vào tính là áp suất thiết kế ở một nhiệt độ cụ thể, không phải số trên đồng hồ lúc chạy êm.
- Chiều dày thành ống quyết định khả năng chịu áp; schedule là cách ngành gọi cấp chiều dày đó.
- Ống chịu áp tốt đến đâu thì cả tuyến cũng chỉ chịu được bằng mặt bích, van hay mối nối yếu nhất.
- Tính xong vẫn cần chứng chỉ vật liệu và thử thủy lực trước khi đưa vào chạy.
1. Áp suất làm việc, áp suất thiết kế và áp suất thử khác nhau thế nào?
Ba cụm từ này hay bị gọi lẫn, trong khi mỗi cụm đi vào một khâu khác nhau của hồ sơ.
- Áp suất làm việc: áp suất hệ thống thường chạy, đọc trên đồng hồ khi vận hành bình thường.
- Áp suất thiết kế: giá trị lớn nhất ống phải chịu an toàn, ghi kèm nhiệt độ thiết kế. Đây là số đưa vào công thức tính chiều dày, và thường cao hơn áp suất làm việc một khoảng dự phòng do thiết kế hoặc tiêu chuẩn quy định.
- Áp suất thử: áp suất bơm nước để thử bền và thử kín trước khi chạy thật. Với đường ống công nghệ theo ASME B31.3, thử thủy lực ở mức 1,5 lần áp suất thiết kế, có hiệu chỉnh khi nhiệt độ làm việc cao.
Áp suất cho phép của một đoạn ống luôn đi kèm nhiệt độ. Con số áp suất không nói nhiệt độ thì chưa đủ để chọn ống.
Về đơn vị, tài liệu mới thường ghi MPa hoặc bar, tài liệu cũ hay ghi kgf/cm². Cần nhớ 1 MPa bằng 10 bar, và 1 kgf/cm² xấp xỉ 0,98 bar.
2. Cần chốt những thông tin nào trước khi chọn ống?

- Cặp áp suất và nhiệt độ thiết kế: luôn đi cùng nhau, vì thép yếu đi khi nóng lên.
- Môi chất: nước, hơi, khí nén, dầu hay hóa chất. Môi chất ăn mòn đòi vật liệu khác và phụ cấp ăn mòn; khí nén và hơi tích nhiều năng lượng nên hậu quả khi vỡ nặng hơn nước. Hệ chữa cháy có yêu cầu riêng, xem thêm trong bài Ống chữa cháy: phân loại, đặc điểm và ứng dụng.
- Đường kính trong: chọn từ lưu lượng và vận tốc dòng chảy mong muốn, rồi mới tính chiều dày.
- Tiêu chuẩn thiết kế: ASME B31.1 cho đường ống hơi và điện lực, B31.3 cho đường ống công nghệ, B31.4 cho vận chuyển chất lỏng, B31.8 cho khí; hoặc quy định riêng của dự án.
- Điều kiện lắp đặt: nối hàn hay nối bích, chôn ngầm hay đi nổi, có rung động và va đập thủy lực (búa nước) hay không.
Thiếu một trong năm mục này, người bán ống cũng không báo đúng loại cho bạn được.
3. Tính chiều dày thành ống theo công thức Barlow
Công thức Barlow cho ống thẳng có dạng P = 2 × S × t / D. Trong đó P là áp suất cho phép, S là ứng suất cho phép của vật liệu ở nhiệt độ làm việc, t là chiều dày thành ống còn lại sau khi trừ dung sai và ăn mòn, D là đường kính ngoài. Đảo lại để tìm chiều dày cần có: t = P × D / (2 × S).
Barlow là công thức gần đúng, hơi thiên về an toàn so với công thức trong ASME B31.3 cho ống thép carbon. Nó chưa tính mối nối, nhiệt độ cao, tải va đập hay uốn. Bản tính thiết kế thật do kỹ sư lập theo tiêu chuẩn của dự án; công thức này giúp bạn kiểm nhanh một báo giá có hợp lý không.
4. Schedule là gì và đọc bảng thế nào?
Schedule (Sch) là cấp chiều dày thành ống trong ASME B36.10M. Cùng một cỡ danh nghĩa, đường kính ngoài giữ nguyên còn Sch tăng thì thành dày lên, đường kính trong nhỏ lại. Với các cỡ trong bảng dưới, Sch 40 trùng với cấp STD và Sch 80 trùng với cấp XS trong cùng tiêu chuẩn.
| Cỡ ống | Đường kính ngoài (mm) | Schedule | Dày thành (mm) | Khối lượng (kg/m) |
|---|---|---|---|---|
| DN50 | 60,3 | Sch 40 | 3,91 | 5,44 |
| DN50 | 60,3 | Sch 80 | 5,54 | 7,48 |
| DN80 | 88,9 | Sch 40 | 5,49 | 11,29 |
| DN80 | 88,9 | Sch 80 | 7,62 | 15,27 |
| DN100 | 114,3 | Sch 40 | 6,02 | 16,07 |
| DN100 | 114,3 | Sch 80 | 8,56 | 22,32 |
| DN150 | 168,3 | Sch 40 | 7,11 | 28,26 |
| DN150 | 168,3 | Sch 80 | 10,97 | 42,56 |
| DN200 | 219,1 | Sch 40 | 8,18 | 42,55 |
| DN200 | 219,1 | Sch 80 | 12,70 | 64,64 |
Nguồn: kích thước danh định theo ASME B36.10M; khối lượng tính theo công thức (D − t) × t × 0,02466 cho thép carbon, tính ngày 16/11/2026.
Cách dùng: tính chiều dày cần có ở mục 3, rồi chọn schedule có chiều dày bằng hoặc lớn hơn kết quả. Thành dày hơn nghĩa là ống nặng hơn và đường kính trong nhỏ hơn, nên nhớ kiểm lại lưu lượng sau khi tăng Sch.
5. Ống đúc hay ống hàn: chọn loại nào khi áp suất cao?
| Chọn ống đúc khi | Chọn ống hàn khi |
|---|---|
| Hệ áp suất và nhiệt độ cao, hơi nóng, dầu khí nóng | Hệ áp suất trung bình hoặc thấp: nước, khí nén thông dụng |
| Yêu cầu thiết kế chỉ định ASTM A106, A335 hay tương đương | Tiêu chuẩn sản xuất cho phép ống hàn, như ASTM A53 loại hàn hoặc tiêu chuẩn ống dẫn của API |
| Cỡ nhỏ đến trung bình, cần mặt cắt đồng đều | Cỡ lớn, ngân sách hạn chế, chiều dài lớn |
Kết luận: hệ chịu áp cao hoặc nhiệt độ cao thì dùng ống đúc; hệ áp trung bình, cỡ lớn thì ống hàn có chứng chỉ và đã kiểm mối hàn là đủ.

Lý do nằm ở mối hàn. Các tiêu chuẩn thiết kế tính cho mối hàn dọc thân ống một hệ số bền thấp hơn ống đúc, nên cùng áp suất thì ống hàn cần thành dày hơn hoặc phải kiểm tra mối hàn kỹ hơn.
6. Mác thép và tiêu chuẩn nào hợp với từng điều kiện?
| Tiêu chuẩn | Loại ống | Hay dùng cho |
|---|---|---|
| ASTM A53 Gr.B | Thép carbon, đúc hoặc hàn, đen hoặc mạ kẽm | Nước, hơi, khí, khí nén ở áp suất vừa; đường ống thông dụng |
| ASTM A106 Gr.B | Thép carbon đúc | Hơi, dầu, khí ở nhiệt độ cao |
| Tiêu chuẩn ống dẫn (line pipe) của API | Thép carbon, đúc hoặc hàn | Đường ống dẫn dầu và khí |
| JIS G3454 (STPG) | Thép carbon | Đường ống chịu áp suất, nhiệt độ vừa phải |
| JIS G3455 (STS) | Thép carbon | Đường ống áp suất cao |
| ASTM A335 | Thép hợp kim ferit, đúc | Hơi và lò hơi ở nhiệt độ rất cao |
| ASTM A333 | Thép đúc hoặc hàn, chịu nhiệt độ thấp | Môi chất lạnh, đường ống nhiệt độ thấp |
| ASTM A312 | Inox austenit, đúc hoặc hàn | Môi chất ăn mòn, thực phẩm, hóa chất |
Nguồn: phạm vi áp dụng công bố trong từng tiêu chuẩn, đọc ngày 16/11/2026; kiểm lại với bản hiện hành trước khi đặt hàng.
Môi chất ăn mòn thì thường chuyển sang inox. Phân loại và mác 304, 316 có trong bài Ống inox: cẩm nang phân loại, tiêu chuẩn.
7. Mặt bích, van và phụ kiện phải cùng cấp áp
Ống Sch 80 mà lắp mặt bích thấp cấp thì cả tuyến chỉ chịu được bằng cấp của bích. Mặt bích theo hệ châu Âu ghi PN, như PN10, PN16, PN25, PN40; theo hệ ASME ghi Class, như 150, 300, 600. Áp suất cho phép của bích còn giảm khi nhiệt độ tăng và phụ thuộc vật liệu bích. Phân loại và tiêu chuẩn chi tiết có trong bài Mặt bích công nghiệp: tiêu chuẩn, phân loại và ứng dụng thực tế.
8. Quy trình chọn ống theo áp suất làm việc từng bước

- Chốt áp suất thiết kế và nhiệt độ thiết kế, cộng khoảng dự phòng theo yêu cầu thiết kế.
- Chọn tiêu chuẩn thiết kế theo loại hệ thống: ASME B31.x hoặc quy định của dự án.
- Chọn vật liệu theo môi chất và nhiệt độ, đối chiếu bảng ở mục 6.
- Tính chiều dày tối thiểu bằng công thức của tiêu chuẩn, cộng phụ cấp ăn mòn, trừ dung sai chế tạo.
- Chọn schedule bằng hoặc dày hơn kết quả, rồi kiểm lại đường kính trong và lưu lượng.
- Chọn bích, van, phụ kiện cùng cấp áp; yêu cầu chứng chỉ vật liệu và lập kế hoạch thử thủy lực.
9. Những lỗi hay gặp khi đặt thép ống chịu áp lực
- Chọn theo đường kính: gọi «ống phi 114» mà không nói áp suất, mác thép hay schedule.
- Dùng ống thông dụng cho hệ áp cao: ống mạ kẽm dân dụng quen thuộc với nước và khí áp thấp, nhưng muốn dùng cho hệ chịu áp phải đối chiếu tiêu chuẩn sản xuất và chiều dày, xem thêm bài Ống thép mạ kẽm: tổng quan từ cấu tạo, phân loại.
- Quên giảm áp theo nhiệt độ: ống chịu được áp suất đó ở nhiệt độ thường, chưa chắc còn chịu được khi môi chất nóng.
- Bỏ phụ cấp ăn mòn: ống mỏng đi theo năm tháng, nên chiều dày tính phải chừa phần hao.
- Không đòi chứng chỉ: thiếu chứng chỉ chất lượng và biên bản thử của nhà máy thì không biết ống thuộc mác nào.
10. Câu hỏi thường gặp
Thép ống chịu áp lực khác ống thép thông thường ở điểm nào?
Khác ở tiêu chuẩn sản xuất, chiều dày và phần kiểm tra đi kèm. Ống chịu áp có mác thép xác định, thành ống theo schedule, kèm chứng chỉ vật liệu và thử áp. Ống thông thường chủ yếu đáp ứng kích thước, không cam kết khả năng chịu áp.
DN, NPS và «phi» khác nhau thế nào?
DN là cỡ danh nghĩa theo hệ mét, NPS là cỡ danh nghĩa theo inch, còn «phi» là cách gọi thường chỉ đường kính ngoài hoặc cỡ gọi. Ba cách gọi không trùng số. Ví dụ DN100 tương ứng NPS 4, nên khi đặt hàng hãy ghi rõ đường kính ngoài và độ dày.
Ống Sch 40 chịu được bao nhiêu bar?
Không có một con số chung. Khả năng chịu áp của Sch 40 phụ thuộc cỡ ống, mác thép, nhiệt độ và dung sai. Tính theo mục 3 cho từng trường hợp, hoặc xin bảng áp suất cho phép của nhà sản xuất đúng mác thép bạn mua.
Ống đã thử ở nhà máy thì có cần thử lại sau khi lắp không?
Có. Nhà máy chỉ thử từng ống, còn mối hàn, mối nối bích và ren làm tại công trình. Thử thủy lực toàn tuyến sau lắp đặt là bước kiểm tra mối nối thật sự chịu được áp suất thiết kế.
Cần gửi thông tin gì để nhận báo giá ống chịu áp lực?
Gửi mác thép hoặc tiêu chuẩn yêu cầu, DN hoặc đường kính ngoài, schedule hoặc độ dày, chiều dài, loại đúc hay hàn và chứng chỉ cần có. Đủ các mục này thì báo giá mới so sánh được giữa các nhà cung cấp.
Đọc tiếp: Mặt bích công nghiệp và Ống chữa cháy.
Cần đối chiếu ống với áp suất của hệ thống?
Gọi hoặc nhắn Zalo 0933710789, gửi áp suất, nhiệt độ, môi chất và cỡ ống để được góp ý cách chọn.
Cập nhật 16/11/2026 bởi ongthep.net.