Mặt cắt hai ống DN50 cùng đường kính ngoài, SCH80 có thành dày hơn SCH40 nên lòng ống hẹp hơn

SCH ống thép là gì? Schedule (SCH) là con số quy ước cho độ dày thành ống, luôn đi kèm cỡ ống danh định DN hoặc NPS, nên SCH40 hay SCH80 chỉ cho biết ống dày bao nhiêu khi đã biết cỡ ống. SCH càng lớn thì thành càng dày, lòng ống càng hẹp, ống chịu áp càng cao và càng nặng. Bài này hướng dẫn đọc SCH20, SCH40, SCH80, kèm bảng độ dày và khối lượng của các cỡ hay gặp.

Tóm tắt nhanh

  • SCH là số quy ước, không phải milimét: phải tra theo cặp «cỡ ống + SCH».
  • Đường kính ngoài giữ nguyên khi SCH tăng; thành dày thêm vào phía trong.
  • SCH40 và SCH80 là hai mức dùng nhiều nhất; SCH20 chỉ có trong bảng ở các cỡ lớn.
  • SCH chỉ chốt độ dày, không chốt mác thép hay tiêu chuẩn vật liệu.

1. SCH ống thép là gì và ký hiệu này đến từ đâu?

SCH là viết tắt của Schedule, nghĩa gốc là «bảng tra». Hệ ký hiệu nằm trong tiêu chuẩn ASME B36.10M cho ống thép carbon và thép hợp kim (cả hàn lẫn đúc) và ASME B36.19M cho ống inox. Mỗi cặp «cỡ ống + SCH» ứng với đúng một độ dày thành ống, và độ dày ấy được đọc từ bảng của hai tiêu chuẩn này.

Con số sau chữ SCH không phải milimét. Nó xuất phát từ công thức gần đúng Schedule ≈ 1000 × P / S, trong đó P là áp suất làm việc, S là ứng suất cho phép của vật liệu, cùng tính bằng psi, rồi làm tròn lên dãy số chuẩn. Ngày nay người thiết kế tính chiều dày theo quy chuẩn đường ống như ASME B31.3; SCH vẫn sống vì nó là cách gọi chung giữa bản vẽ, nhà cung cấp và thợ lắp.

  • Nhóm mỏng: SCH5, SCH10, thường gặp ở đường ống áp thấp và ống inox.
  • Nhóm phổ biến: SCH40, SCH80, hai mức dùng nhiều nhất cho ống thép đen và mạ kẽm trong công nghiệp.
  • Nhóm dày: SCH120, SCH160, XXS, dành cho áp suất và nhiệt độ cao.
  • Mức trung gian: SCH20, SCH30, SCH60, SCH100, SCH140, xuất hiện ở một số cỡ nhất định.

2. Vì sao cùng SCH40 mà độ dày mỗi cỡ ống một khác?

Biểu đồ cột độ dày thành ống SCH40 tăng dần theo cỡ DN15, DN25, DN50 và DN200, cao nhất ở DN200 với 8,18 mm
Độ dày thành ống SCH40 của bốn cỡ trích từ bảng bên dưới.

Độ dày thật của ống phụ thuộc vào cả SCH lẫn cỡ ống. Cùng ghi SCH40, ống cỡ lớn có thành dày hơn ống cỡ nhỏ, vì ống to chịu lực lớn hơn. Đường kính ngoài (OD) cố định theo cỡ danh định; khi SCH tăng, phần thép dày thêm nằm ở phía trong nên lòng ống thu hẹp lại.

Bảng dưới trích bốn cỡ để bạn thấy quy luật đó. Cột khối lượng tính theo công thức ống tròn thép (D − t) × t × 0,02466, với D và t tính bằng mm, kết quả ra kg/m.

Cỡ ống Schedule Đường kính ngoài (mm) Độ dày thành (mm) Khối lượng (kg/m)
DN15 (NPS 1/2) SCH40 21,3 2,77 1,27
DN15 (NPS 1/2) SCH80 21,3 3,73 1,62
DN25 (NPS 1) SCH40 33,4 3,38 2,50
DN25 (NPS 1) SCH80 33,4 4,55 3,24
DN50 (NPS 2) SCH40 60,3 3,91 5,44
DN50 (NPS 2) SCH80 60,3 5,54 7,48
DN200 (NPS 8) SCH20 219,1 6,35 33,31
DN200 (NPS 8) SCH40 219,1 8,18 42,55
DN200 (NPS 8) SCH80 219,1 12,70 64,64

Nguồn: độ dày danh nghĩa theo ASME B36.10M; khối lượng tính theo công thức ống tròn, ngày tính 21/11/2026.

SCH20 không có ở mọi cỡTrong bảng tiêu chuẩn, cột SCH20 chỉ xuất hiện từ cỡ DN200 trở lên; ở DN15, DN25 hay DN50 bạn sẽ không tìm thấy dòng SCH20. Thấy báo giá ghi «ống DN50 SCH20» thì nên hỏi lại độ dày thật theo mm.

3. Cách đọc SCH20, SCH40, SCH80 trên bản vẽ và báo giá

Một dòng như «DN50 SCH80» gồm hai phần: cỡ ống và mức độ dày. Làm theo trình tự dưới đây thì không phải đoán.

  1. Xác định cỡ ống danh định: đọc DN hoặc NPS trên bản vẽ. Nếu bạn quen gọi theo «phi» hay inch, xem cách đổi ở bài DN là gì và đổi DN sang phi, inch.
  2. Đọc SCH đi kèm: để ý chữ S phía sau (SCH40S) và các tên STD, XS, XXS, vì chúng có thể thay cho con số.
  3. Tra độ dày theo cặp cỡ ống và SCH ở bảng ASME B36.10M, hoặc B36.19M nếu là ống inox.
  4. Tính lòng ống và khối lượng: đường kính trong bằng đường kính ngoài trừ hai lần độ dày; khối lượng tính theo công thức ở trên hoặc tra bảng tra trọng lượng ống thép.
  5. Chốt lại bằng milimét khi hỏi nhà cung cấp: ghi cả SCH lẫn độ dày thật để hai bên hiểu cùng một loại ống.
Chọn SCH40 khi Chọn SCH80 khi
Đường ống nước, khí nén, hơi áp trung bình; cần tiết kiệm vật liệu và dễ hàn, dễ thi công Áp suất hoặc nhiệt độ cao, môi chất mài mòn, cần dư độ dày cho ăn mòn hoặc cho ống có ren

Kết luận: độ dày do tính toán áp suất, nhiệt độ và dư ăn mòn quyết định; chọn SCH80 «cho chắc» khi thiết kế chỉ cần SCH40 chỉ làm đường ống nặng và đắt thêm.

4. SCH40 và SCH80 khác nhau thế nào về lòng ống và khối lượng?

Hai ống cùng cỡ, cùng đường kính ngoài, nên cùng lắp được vào một mối nối ngoài. Khác biệt nằm bên trong: SCH80 thành dày hơn nên lòng ống nhỏ hơn, lưu lượng qua ống thấp hơn ở cùng áp, và mỗi mét ống chứa nhiều thép hơn. Với đường ống dẫn chất lỏng, lòng ống hẹp còn làm tổn thất áp tăng, nên đổi lên SCH cao hơn cần kiểm lại bơm.

Ví dụ tính với ống DN50Ống DN50 đường kính ngoài 60,3 mm, SCH40 dày 3,91 mm, nặng 5,44 kg/m. Cùng ống đường kính ngoài 60,3 mm ở SCH80 dày 5,54 mm, nặng 7,48 kg/m, tức nặng hơn SCH40 hơn một phần ba.

Chuyển từ SCH40 lên SCH80 cùng cỡ ống không chỉ tốn thêm thép: lòng ống hẹp đi, trọng tải lên giá đỡ tăng, và phụ kiện hàn đi kèm cũng phải đổi theo.

5. STD, XS, XXS và chữ S trong SCH40S nghĩa là gì?

Ngoài con số, bảng tiêu chuẩn còn có ba tên gọi cũ và một hậu tố. Chúng hay làm người đọc bối rối vì có lúc trùng với một mức SCH, có lúc không.

  • STD (Standard): trùng SCH40 ở các cỡ nhỏ đến NPS 10; từ cỡ lớn hơn, STD tách thành độ dày riêng.
  • XS (Extra Strong): trùng SCH80 ở các cỡ nhỏ đến NPS 8.
  • XXS (Double Extra Strong): dày hơn SCH160 ở các cỡ nhỏ đến NPS 6; từ NPS 8 trở lên thì SCH160 lại dày hơn XXS.
  • Chữ S (SCH10S, SCH40S, SCH80S): dãy độ dày của ASME B36.19M dành cho ống inox; ở các cỡ nhỏ, SCH40S cho cùng độ dày với SCH40.

6. Cần lưu ý gì khi đặt ống và phụ kiện theo SCH?

Sơ đồ mặt cắt mối hàn đối đầu giữa ống thép và co hàn cùng SCH, thành ống hai bên khít nhau
Co hàn cùng SCH với ống thì thành hai bên khít nhau tại mối hàn.

SCH chỉ trả lời câu hỏi «thành dày bao nhiêu». Phần còn lại của đơn hàng phải nói rõ ở những chỗ khác.

  • Ghi đủ ba thứ: cỡ ống, SCH và độ dày thật bằng mm, để tránh hiểu nhầm giữa ống đúc và ống hàn.
  • Phụ kiện cùng SCH: co, tê, côn hàn đối đầu phải khớp độ dày với ống, nếu không mép hàn lệch và mối hàn yếu.
  • Hỏi riêng tiêu chuẩn vật liệu: ASTM A53 cho ống đen và mạ kẽm, ASTM A106 cho ống đúc chịu nhiệt, tiêu chuẩn API cho ống dẫn dầu khí; cùng SCH40 nhưng khác tiêu chuẩn thì giới hạn chảy và khả năng chịu áp vẫn khác.
  • Nhớ dung sai: độ dày trong bảng là danh nghĩa, ống thật được phép lệch theo dung sai của tiêu chuẩn vật liệu.
  • Ống dân dụng: nhiều ống hàn dùng cho giàn giáo, khung kết cấu hay cấp nước nhỏ được bán theo độ dày mm riêng của nhà máy, không theo SCH.
Đừng đổi SCH khi chưa tính lạiThay SCH40 bằng SCH80 hoặc ngược lại làm đổi lòng ống, khối lượng và áp suất cho phép. Việc này cần người thiết kế tính lại, không tự quyết ở khâu mua hàng.

7. Câu hỏi thường gặp

SCH20 dùng cho cỡ ống nào?

Trong bảng ASME B36.10M, SCH20 chỉ có ở cỡ lớn, bắt đầu từ DN200 (NPS 8) trong các cỡ nêu ở bài. Ở cỡ nhỏ, hai mức phổ biến là SCH40 và SCH80. Gặp «SCH20» trên cỡ nhỏ thì nên hỏi lại độ dày theo mm.

SCH80 có luôn tốt hơn SCH40 không?

Không. SCH80 chịu áp cao hơn nhưng nặng hơn, lòng ống hẹp hơn và tốn thép hơn. Nếu tính toán cho thấy SCH40 đủ, dùng SCH80 chỉ làm đường ống đắt và nặng thêm mà không tăng độ an toàn cần thiết.

SCH có áp dụng cho thép hộp hoặc thép tấm không?

Không. SCH chỉ dành cho ống tròn theo cỡ danh định. Thép hộp ghi theo kích thước cạnh nhân độ dày, thép tấm ghi theo độ dày và khổ.

Hai nhà máy cùng ghi SCH40 thì ống có giống nhau không?

Độ dày danh nghĩa giống nhau vì cùng đọc từ một bảng. Mác thép, phương pháp chế tạo (hàn hay đúc), dung sai và chứng chỉ chất lượng có thể khác, nên cần yêu cầu thêm tiêu chuẩn vật liệu và chứng chỉ kèm theo.

Có công thức nào đổi từ SCH ra độ dày không?

Không có công thức đổi trực tiếp. Độ dày chỉ đọc được từ bảng theo cặp cỡ ống và SCH; công thức Schedule ≈ 1000 × P / S chỉ giúp hiểu con số đến từ đâu.

Muốn đọc tiếp, bạn có thể xem quy cách ống thép tròn để biết đường kính, độ dày và chiều dài tiêu chuẩn, hoặc cách tính trọng lượng ống thép kèm ví dụ cho nhiều cỡ. Phần chọn ống theo áp suất làm việc được nói kỹ hơn ở bài thép ống chịu áp lực. Cần hỏi thêm về cỡ ống và độ dày cho công trình của bạn, gọi hoặc nhắn Zalo 0933710789.

Cập nhật 21/11/2026 bởi ongthep.net.

Gọi ngay